سيد علي اكبر قرشي
145
قاموس قرآن ( فارسي )
مىكند آيا هدهد اينها را ميگويد ؟ ! جز اينها سخنش محملى ندارد ميگويد خدائى كه از ظاهر و باطن كارهاى شما با خبر است آيا همه مردم داراى اين گونه معلوماتند يا فقط خواصّ ؟ ! 4 - سليمان عليه السّلام به او ميگويد : نامه مرا ببر و ببين چه جوابى خواهند داد قهرا گفتگوهاى آنها را مىشنيده و ميفهميده است . اين پرنده نامه بر و مخبر آنحضرت بوده است با ديدن اين آيات و حقائق قهرا به ياد اين آيه ميافتيم كه * ( وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْه إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ ) * انعام : 38 . نگارنده گويد : « سبحانك اللَّهمّ و بحمدك اشهد انّك ما فرّطت فى كتاب الكون من شىء » . هدى : ( بفتح اوّل و ضمّ آن ) و هدايت بمعنى ارشاد و راهنمائى است از روى لطف و خير خواهى . در صحاح و قاموس در معناى هدى ( بضمّ اوّل ) گفته : « الهدى : الرّشاد و الدّلالة » يعنى هدى بمعنى هدايت يافتن و هدايت كردن است ولى ديگران فقط دلالت گفتهاند . در مجمع گفته : هدايت در لغت بمعنى ارشاد و دلالت بر شىء است . بقول راغب آن دلالت و راهنمائى از روى لطف است و در باره * ( فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ ) * و غير آن گويد : بر سبيل تحكَّم است . اهتداء : بمعنى هدايت يافتن و قبول هدايت است * ( فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِه ) * يونس : 108 . اينك مطالبى در اين زمينه : هدايت عامه و تكوينى هدايت تكوينى و عمومى آنست كه خداوند بوسيله عقل و فهم و فكر و وجدان و غرائز كه در وجود انسان و حيوانات نهاده آنها را براههاى زندگى و تدبير و اداره امور خويش هدايت و رهبرى فرموده است يك مورچه و موريانه مثلا بنظام زندگى خود و راههاى آن همانطور آشناست كه انسان متمدن آشناست و بلكه در بعضى از چيزها از انسان آشناتر است .